Aangeboren erfelijke stofwisselingsziekten bestaan uit verschillende genetische aandoeningen, waaronder stapelingsziekten

Bij erfelijke stapelingsziekten dreigen patiënten door een defect in het DNA ten onder te gaan aan het afval van hun eigen cellen. Stamcellen van een donor kunnen bij bepaalde types stapelingsziekten veel klachten en blijvende schade voorkomen. Toch is bij kinderen met deze aandoeningen na die behandeling vaak nog restziekte te zien. Hoe komt dat en wat is eraan te doen? UMC Utrecht-onderzoeker-in-opleiding Brigitte van den Broek promoveerde op 16 december op dit onderzoek.

n. Bij patiënten met een stapelingsziekte werkt door een defect in het DNA een specifiek enzym (eiwit) niet meer, dat normaal gesproken de afvalstoffen van een cel afbreekt. Gevolg is dat afvalstoffen zich opstapelen in de cel. Patiënten kunnen daardoor (ernstig) ziek worden en organen beschadigd raken. Bij de geboorte hebben de meeste patiënten met een stapelingsziekte nog weinig tot geen symptomen. In hun ontwikkeling is echter een stilstand te zien, gevolgd door terugval. Kinderen met een stapelingsziekte kunnen in bijna alle organen klachten krijgen, zoals skeletafwijkingen, blindheid, doofheid, een ontwikkelingsachterstand, een achterstand in de ontwikkeling van beweging (bijvoorbeeld in kruipen of lopen) en voor het hart en de ademhaling levensbedreigende complicaties. Zonder behandeling sterven kinderen met ernstigere verschijnselen al voor de leeftijd van tien jaar.

Ziekte afremmen
In 1980 is voor het eerst een patiënt met een lysosomale stapelingsziekte (Mucopolysaccharidose type 1; MPS-1) behandeld met een donorstamceltransplantatie. Dit remde de ziekte af, en in een aantal organen werd zelfs verdere achteruitgang voorkomen. Donorstamcellen hebben niet het genetisch defect en kunnen na toediening aan de patiënt het missende eiwit produceren, zodat afvalstoffen alsnog worden verwerkt. .

Door behandeling met een donorstamceltransplantatie is de levensverwachting van kinderen met een stapelingsziekte enorm toegenomen. Zo is MPS door donorstamceltransplantatie in een chronische ziekte veranderd. De last van de restziekte is echter nog steeds substantieel.

Nu patiënten voor langere tijd gevolgd zijn, wordt steeds duidelijker dat patiënten nog ‘restziekte’ hebben in bepaalde organen, bijvoorbeeld het skelet of het perifere zenuwstelsel. Brigitte van den Broek heeft onderzocht wat die restziekte precies inhoudt bij deze kinderen. 

Goed gematcht
Bij patiënten met leukodystrofie liet een donorstamceltransplantatie veelbelovende overlevingskansen en resultaten op langere termijn zien. Dit was vooral het geval bij patiënten die voor de behandeling nog geen symptomen hadden en patiënten die goed waren gematcht met de donor. “Zo vroeg mogelijk een diagnose stellen en snel behandelen is dus ook belangrijk om tot betere resultaten te komen. Hielprikscreening zou hier enorm aan bijdragen”, benadrukt Brigitte. “Als dat niet lukt, is snelle doorverwijzing naar een gespecialiseerd centrum heel belangrijk.” Op lange termijn bleek overigens dat veel kinderen wel extra ondersteuning op school nodig hadden. “Het is belangrijk om dat goed te bespreken met patiënten en hun ouders als je met hen praat over het effect van de behandeling”, zegt ze.

Via het bloed moeilijk te bereiken
Bij zowel leukodystrofie als bij MPS1 stopt de ziekte na behandeling met een donorstamceltransplantatie niet volledig. Vergeleken met gezonde kinderen was bij patiënten met MPS de  lichamelijke gezondheid wel afgenomen. Zo treden op langere termijn toch hoornvliestroebeling, een toename van de intra-oculaire oogdruk en ernstige bijziendheid op. Ook wordt bij deze patiënten een toename van het gehoorverlies gezien. Om de verschillende symptomen van de restziekte tijdig te herkennen en te kunnen behandelen, is nodig dat deze kinderen na de donorstamceltransplantatie systematisch worden gevolgd. 

Dit gebeurt bij voorkeur door een multidisciplinair team met de juiste expertise, zoals in het Sylvia Tóth Centrum van het Wilhelmina Kinderziekenhuis. “Het voortschrijden van MPS benadrukt ook de noodzaak voor betere therapieën”, aldus Brigitte. “Om die te kunnen ontwikkelen, moeten we begrijpen waarom de huidige behandelingen ontoereikend zijn. We hebben gezien dat de meeste ontwikkeling van restziekte plaatsvindt in weefsels die je via het bloed moeilijk kunt bereiken met een stamceltransplantatie.” Twee belangrijke obstakels zijn mindere doorbloeding en weefselspecifieke barrières zoals de bloed-brein-barrière en de bloed-netvlies-barrière. In beide gevallen kan het benodigde enzym daardoor niet op de plaats komen waar het (ook) nodig is. Brigitte:: “Met een combinatietherapie die deze obstakels overwint, zou je een ziekte als MPS in de toekomst mogelijk wel compleet kunnen behandelen. Daarbij is systemische én lokale therapie nodig: dus per infuus via de bloedbaan, aangevuld met behandeling van de probleemplek. Mogelijk dat voor ieder type MPS zo een unieke behandelstrategie nodig is om voor patiënten tot de beste uitkomsten te komen.”

 

Aanvullende info ...

Raadpleeg de bron en/of aanbieder voor meer informatie over dit bericht. Nieuws kan veranderen, fouten of onjuistheden omvatten. Lees ook onze disclaimer en rapporteer a.u.b. berichten, reacties en/of beeld die ingaan tegen onze voorwaarden.

Klik op de onderstaande tags voor relevante berichten, indien aanwezig ...

Naam auteur en/of bewerkt door: UMC Utrecht
Fotograaf of fotobureau: : INGImages
Bron bij dit artikel: : UMC Utrecht
Wat is de URL bij deze bron?: https://www.umcutrecht.nl/nieuws/betere-behandeling-nodig-bij-stapelingsziekte
Originele titel: Betere behandeling nodig bij stapelingsziekte
Doelgroep: Zorgprofessionals, Studenten
Datum: 2020-12-16

Relevante artikelen ...

Deltavariant maakt zwangeren ernstiger ziek We zijn helaas nog niet van het virus af In het UMC Utrecht worden de afgelopen weken opvallend veel zwangere vrouwen en kraamvrouwen met ernstige co... Ziekenhuis Fri, 06 Aug 2021, 15:49:51
Mannelijke erectie zo veel mogelijk behouden door nieuwe vorm van bestralen Zo’n 13.000 mannen in Nederland krijgen jaarlijks de diagnose prostaatkanker Na behandeling voor prostaatkanker krijgen relatief veel mannen te maken... Ziekenhuis Thu, 29 Jul 2021, 15:44:11
Risico op longkanker voorspelt door een AI-algoritme Longkanker is bij zowel mannen als vrouwen de belangrijkste doodsoorzaak door kanker  Een AI-algoritme kan nauwkeurig het risico voorspellen dat... Ziekenhuis Wed, 19 May 2021, 13:41:29
Slagadervernauwing behandeld met geluidsgolven Vernauwingen in de slagaders in de benen wordt perifeer vaatlijden genoemd, maar is ook bekend als etalagebenen Door hoogfrequente geluidsgolven op e... Ziekenhuis Thu, 04 Feb 2021, 14:32:50
Bij kritisch zieke COVID-19-patiënten is hoge dosis bloedverdunners niet effectief De studie wordt wel voortgezet onder minder ernstig zieke COVID-19-patiënten die in het ziekenhuis zijn opgenomen Drie klinische studies die samen on... Ziekenhuis Sun, 03 Jan 2021, 08:16:46
VieCuri zet nieuwe camera in bij wondzorg Het is niet pijnlijk, niet belastend voor de patiënt en een vroege diagnose verhoogt de kans op genezing aanzienlijk Wondexpertisecentrum (WEC) Vie... Ziekenhuis Wed, 23 Sep 2020, 10:37:12