Een genetische mutatie kan leiden tot volledig verschillende ziektes, afhankelijk van het moment en de plek waarop de mutatie ontstaat.

Dat blijkt uit het promotieonderzoek van Rocio Acuña-Hidalgo van het Radboudumc. Zo leidt een mutatie in het SETBP1-gen vroeg in de ontwikkeling tot het Schinzel-Giedion syndroom, maar later in het leven tot myeloïde leukemie. “Het vaststellen van het moment van een mutatie is cruciaal voor de interpretatie ervan en zorgvuldig genetisch advies.”Een genetische mutatie kan leiden tot volledig verschillende ziektes, afhankelijk van het moment en de plek waarop de mutatie ontstaat. Dat blijkt uit het promotieonderzoek van Rocio Acuña-Hidalgo van het Radboudumc. Zo leidt een mutatie in het SETBP1-gen vroeg in de ontwikkeling tot het Schinzel-Giedion syndroom, maar later in het leven tot myeloïde leukemie. “Het vaststellen van het moment van een mutatie is cruciaal voor de interpretatie ervan en zorgvuldig genetisch advies.”

Onze erfelijke eigenschappen liggen vastgelegd in ons DNA. De ene helft krijgt een kind via de zaadcel van de vader en de andere helft via de eicel van de moeder. Maar er ontstaan gedurende het leven ook mutaties in het DNA waardoor nieuwe genetische eigenschappen ontstaan. Deze kunnen gunstig, neutraal, of ziekteverwekkend zijn. Dergelijke de novo mutaties kunnen al tijdens de vorming van zaad- en eicellen plaatsvinden, waardoor een mutatie in de cellen van het hele lichaam terechtkomt. Maar mutaties kunnen ook later in de ontwikkeling plaatsvinden, waardoor ze slechts in een deel van het lichaam voorkomen. 

Verstandelijke beperking en kanker

Rocio Acuña-Hidalgo onderzocht de timing van de novo mutaties en het effect hiervan op ziekte en gezondheid. Ze deed dit aan de hand van patiënten met het zeldzame Schinzel-Giedion syndroom. Deze ontwikkelingsstoornis, die gepaard gaat met verstandelijke beperkingen, is het gevolg van een mutatie in het SETBP1-gen tijdens de ontwikkeling van zaad- of eicellen. Door de mutatie ontstaat er een overschot aan SETBP-1 eiwitten wat de neurologische ontwikkeling verstoort. Maar deze eiwitophoping wordt ook gezien bij patiënten met leukemie die niet lijden aan dit syndroom. Bij hen is de mutatie later in het leven ontstaan. 

Meerdere momenten

Acuña-Hidalgo: “We zien dat kwaadaardige tumoren ontstaan door zeer verstorende mutaties in SETBP1, terwijl kinderen met het Schinzel-Giedion syndroom mildere mutaties in dit gen hebben en slechts in enkele gevallen kanker ontwikkelen. Maar er zijn ook voorbeelden bekend van andere syndromen die ook een verhoogde kans op kanker geven. Een mutatie vanaf de geboorte kan later in het leven meerdere gevolgen hebben. Verstoorde functies van een gen komen in verschillende organen en op verschillende momenten in de ontwikkeling naar voren.” 

Gemengd bloed

Acuña Hidalgo keek ook naar mutaties in bloedvormende stamcellen. Doordat deze stamcellen de mutatie doorgeven aan de bloedcellen die zij vormen, neemt de hoeveelheid gemuteerd bloed langzaam toe met de leeftijd: “Voorheen konden we mutaties opsporen als deze in minstens vier procent van het bloed voorkwamen. Met behulp van Next Generation Sequencing kunnen we nu mutaties aanwijzen als die bij een half procent van de bloedcellen voorkomen.” In een onderzoek geleid door Alexander Hoischen, en dat op 29 juni verscheen in American Journal of Human Genetics, schat Acuña-Hidalgo in dat ongeveer twee op de tien mensen tussen de 60 en 70 jaar bloed van een gemengde genetische samenstelling heeft. Bij oudere mensen is dat nog meer. Dat is twee keer zoveel als eerder werd aangenomen: “Dit is een universeel verschijnsel te noemen. Het idee dat iedere cel in ons lichaam genetisch hetzelfde is, is gewoon niet waar.” 

Kleine kans op kanker 

“We zien dat onze lichaamscellen gedurende het leven mutaties vergaren. Dit is een belangrijke stap in de ontwikkeling van ouderdomsziekten en kanker. Het is wel belangrijk om te bedenken dat de ontwikkeling van bijvoorbeeld leukemie uit deze mutaties lang duurt. Als je goed zoekt in het bloed, kun je potentiële voorstadia van kanker vinden. Maar er zijn zoveel stappen tussen deze voorstadia en de daadwerkelijke kanker, dat maar weinig mensen dat hele proces doorlopen. Slechts een half tot één procent van de mensen met deze mutaties ontwikkelt daadwerkelijk kanker.” 

Bevolkingsonderzoek

De bevindingen van Acuña-Hidalgo zijn van belang voor genetisch bevolkingsonderzoek: “Bij grootschalig populatieonderzoek kijken we vaak naar genetische afwijkingen in het bloed. Maar we weten nu dat hier veel mutaties in voorkomen. Dat maakt het lastig om de aanwezigheid van genetische afwijkingen in het bloed te interpreteren. Zit de gevonden mutatie in het hele lichaam, of alleen in gemuteerde bloedstamcellen? Het is belangrijk om meerdere bronnen te gebruiken voor genetisch onderzoek, zeker bij ouderen.” Alexander Hoischen voegt daaraan toe: “Ons onderzoek laat zien dat we somatische mutaties heel nauwkeurig kunnen vaststellen. Dit is interessant omdat een recente Amerikaanse studie onlangs zien dat dergelijke mutaties ook een hoger risico kunnen geven op bijvoorbeeld hartziekten.”

 

Aanvullende info ...

Raadpleeg de bron en/of aanbieder voor meer informatie over dit bericht. Nieuws kan veranderen, fouten of onjuistheden omvatten. Lees ook onze disclaimer en rapporteer a.u.b. berichten, reacties en/of beeld die ingaan tegen onze voorwaarden.

Klik op de onderstaande tags voor relevante berichten, indien aanwezig ...

Fotograaf of fotobureau: : INGImages
Datum: 2022-12-01

Relevante artikelen ...

Al veertig jaar worden te vroeg geboren kinderen gevolgd Naar langetermijngevolgen van vroeggeboorte wordt een grote studie gedaan Elk jaar wordt ongeveer 7 procent van de baby’s in Nederland te vroeg gebor... Wetenschap & onderwijs Thu, 17 Nov 2022, 14:02:29
Subsidie voor betere opsporing van teruggekeerde longkanker Na de diagnose krijgen veel longkankerpatiënten een behandeling die gericht is op genezing Onderzoekers van het Radboudumc en Amsterdam UMC ontvangen... Wetenschap & onderwijs Thu, 22 Sep 2022, 18:53:10
Door moleculaire switch naar hogere vetopname wordt afweercel een tumorcel Op de buitenkant van onze lichaamscellen zitten veel eiwitten, wel duizend verschillende soorten Als B-cellen van het afweersysteem niet langer het e... Wetenschap & onderwijs Tue, 20 Sep 2022, 09:39:18
Betere therapie en diagnostiek prostaatkanker Prostaatkanker vormt de tweede oorzaak voor sterfte door kanker in de Westerse wereld bij mannen Een eiwit op het oppervlak van prostaatkankercellen ... Wetenschap & onderwijs Wed, 07 Sep 2022, 14:25:16
Ruimte voor twee onderzoeksprojecten Radboudumc bij Lowlands Bij Lowlands Science voeren wetenschappers twaalf onderzoeken uit waar bezoekers zelf aan kunnen deelnemen Voor het eerst sinds 2019 zal muziekfestiv... Wetenschap & onderwijs Thu, 11 Aug 2022, 07:00:29
Radboudumc doet twee onderzoeksprojecten op Lowlands Bij Lowlands Science worden door wetenschappers, universiteiten en onderzoekers breinbrekende onderzoeken uitgevoerd waar bezoekers zelf aan kunnen de... Wetenschap & onderwijs Wed, 08 Jun 2022, 12:38:16

Volg het nieuws ook via...

 

facebook Facebook

twitter Twitter

rss RSS

mail E-mail nieuwsbrief

 ZorgKrant.nl binnen Twitter.com