Het Willem-Alexander Kinderziekenhuis (WAKZ) heeft hiervoor de polikliniek PARK, voor kinderen met een traumatische ervaring

Kinderartsen en andere zorgverleners voelen zich soms machteloos als een angstig kind niet wil meewerken bij een medische handeling. Het Willem-Alexander Kinderziekenhuis (WAKZ) heeft hiervoor de polikliniek PARK, voor kinderen met een traumatische ervaring. “Een kind dat eerst niet uit de auto durfde te komen, vertrekt later met een glimlach.”

Niet lang geleden was het normaal om bij de bloedafname van een kind tot drie te tellen: ‘1, 2, 3, daar komt de prik!’ Zorgverleners dachten dat dit hielp, omdat het kind dan wist wat er kwam. Ook hielden ze het kind tijdens de bloedafname soms stevig vast. “Uit onderzoek blijkt dat aftellen juist méér spanning geeft”, zegt medisch pedagogisch zorgverlener Jet Poll van de polikliniek PARK. “Het woord ‘prik’ maakt kinderen bang, omdat ze meteen aan een naald denken. Het kind comfort bieden en afleiden, werkt veel beter dan precies zeggen wat er gebeurt. Ik ken een meisje dat dol is op pinguïns. Zij liet de bloedafname makkelijker toe toen we pinguïnfilmpjes lieten zien.”   

Traumatische ervaring 
Kinderartsen en andere zorgverleners in het WAKZ voelen zich soms machteloos als een zeer angstig kind niet wil meewerken bij een medische handeling. Zij kunnen deze kinderen doorsturen naar het spreekuur van de polikliniek PARK. Het gaat bijna altijd om kinderen bij wie een gewone bloedafname niet meer lukt door een traumatische ervaring: meestal kinderen die vanwege een chronische aandoening vaak voor bloedonderzoek moeten komen. Eén vervelende gebeurtenis kan al veel impact hebben. Deze kinderen met een trauma begrijpen vaak heel goed dat de bloedafname nodig is, maar hebben toch het gevoel dat het hen overkomt.  

Wat wil het kind zelf? 
“Wij helpen kinderen met een trauma door hen de regie te geven”, legt Poll uit. ”Samen met het kind en de ouder maken we een plan van aanpak dat bij hem of haar past. Het is altijd maatwerk. We vragen naar eerdere ervaringen en wat het kind zelf graag wil. Laatst was er een meisje van zestien met een chronische aandoening. Zij viel soms flauw van de spanning bij bloedafnames. We zijn rustig met haar in gesprek gegaan en hebben verschillende mogelijkheden uitgelegd. Zij koos vervolgens voor een lichte sedatie. Doordat zij zelf mocht kiezen, kreeg ze weer het gevoel van controle over de medische handeling.” 

Angst, pijn en stress voorkomen 
De polikliniek PARK is voor kinderen van 4 tot 18 jaar die in het WAKZ onder behandeling zijn van een kinderarts en extra begeleiding nodig hebben bij een medische handeling. PARK staat voor Procedurele Analgesie (bestrijden van pijn) en Rust bij Kinderen. Het spreekuur heeft als doel om zoveel mogelijk distress (angst, pijn en stress) te voorkomen, door het kind stap voor stap vertrouwen te geven om de medische handeling te ondergaan. PARK is een samenwerkingsverband tussen de behandelend kinderarts, kinderverpleegkundige, medisch pedagogisch zorgverlener en kinderpsycholoog. Zij zetten verschillende methodes in, zoals psycho-educatie, comfort, afleiding en lichte sedatie. 

De werkwijze: comfort en afleiding 
“Comfort en afleiding staan centraal in onze werkwijze”, vertelt kinderverpleegkundige Veronique van Noort. “Meer comfort bereik je onder andere door de huid voor een prik altijd te verdoven, bijvoorbeeld met Emla-zalf. Kinderen kunnen ook kiezen voor lichte sedatie.. Voor afleiding hebben we een koffer met materialen. Daarin zit onder andere de balansvogel in, een klein speeltje dat op je vinger in evenwicht blijft. En ook andere afleiders zoals een VR-bril, zoekboek, en projector die een filmpje op het plafond laat zien.” 

Thuis oefenen 
De methode van de polikliniek PARK werkt het beste bij kinderen vanaf 4 jaar. “Kinderen van die leeftijd kunnen al kleine taakjes doen”, zegt Poll. “Veel kinderen komen vaker terug, zodat we stap voor stap kunnen toewerken naar de medische handeling. Soms is het al spannend om de verdovende zalf op te doen. Dan oefent het kind dat thuis. Ook het omdoen van de stuwband kan het kind thuis oefenen. We werken in kleine stappen, geven veel steun, en zorgen dat het kind zich veilig voelt. We gaan nooit over grenzen heen. Als het kind er klaar voor is, doen we de echte bloedafname in dezelfde ruimte. Elk kind krijgt een persoonlijke ‘krachtpas’ waar de persoonlijke wensen op staan. Die kan het kind ook meenemen naar andere medische settings.” 

Rol van de ouders 
Ouders spelen een grote rol bij het slagen van het persoonlijke plan. Zij oefenen thuis met hun kind en moeten op de juiste manier helpen. Poll: “We geven ouders vaak een folder mee over ‘helpend taalgebruik’. Door andere woorden te gebruiken, kunnen ze veel verschil maken. Bijvoorbeeld ‘bloedafname’ in plaats van ‘prik’. Helpen begint met écht contact maken. Als we merken dat ouders niet-helpende woorden gebruiken, bespreken we dat voorzichtig. Soms bellen we hen later op om nog iets uit te leggen. Ouders proberen angst vaak weg te praten met zinnen als: ‘het valt wel mee’, ‘het doet niet zo’n pijn’ of ‘straks gaan we naar McDonald’s’. Maar dat helpt meestal niet. Beter is om te zeggen: ‘Het is oké dat je dit spannend vindt.’”  

Meer ontspanning
In de polikliniek PARK zien ze al na het eerste consult dat een kind meer ontspannen is. Bij een volgend bezoek is het kind meestal rustiger, omdat het de kamer en de medewerkers herkent. Het kind voelt zich gehoord en weet dat er niets onder dwang gebeurt. Angst verdwijnt niet altijd meteen. Soms werkt het persoonlijke plan van aanpak niet, omdat de angst te groot is. Dan passen ze het plan samen aan. Als iets die dag niet is gelukt, zeggen de zorgverleners altijd iets positiefs: ‘Het is knap dat je wél bent gekomen!’ Zo laten ze zien dat ze de grenzen van het kind respecteren. “De aanpak is intensief, maar levert bijna altijd mooie resultaten op,” zegt Poll. “Een kind dat eerst niet eens uit de auto durfde te komen, zien we na een tijdje met een glimlach vertrekken.” 

Scholing zorgverleners 
Poll en Van Noort willen zoveel mogelijk kennis doorgeven aan collega’s in het WAKZ. Ze zien dat steeds meer zorgverleners, ook buiten hun polikliniek, werken met verdovende zalf en afleiding, zoals een VRbril. Comfortzorg en helpend taalgebruik zijn belangrijk voor kinderen met een trauma, maar ook voor kinderen die iets gewoon spannend vinden. Minder stress zorgt er bovendien voor dat medische handelingen sneller verlopen. Comfortzorg kost in het begin wat extra tijd, maar levert later tijd op. Van Noort: “Soms ontstaat het trauma in ons eigen ziekenhuis. Daarom hoop ik dat iedereen die met kinderen werkt een training volgt in comfortzorg en helpend taalgebruik. Dan is de polikliniek PARK in de toekomst misschien niet meer nodig.” 

Bron: LUMC