De onderzoekers beschrijven hun resultaten in het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Brain

Het begon met een enkele raadselachtige patiënt en eindigde met de ontdekking van een nieuwe ernstige aangeboren hersenziekte in het Erasmus MC. Daartussen zaten Tinder voor genetici, embryonale stamcellen en zebravissen. En dat alles in slechts iets meer dan een jaar tijd.

Het is niet de eerste keer dat hun onderzoeksgroepen vraagstukken uit de spreekkamer oplossen met fundamenteel onderzoek in het laboratorium, vertellen Tjakko van Ham en Stefan Barakat van het Erasmus MC. Ze staan allebei met een voet in de wetenschap en met de andere in de kliniek. Van Ham bij het genetisch diagnostisch laboratorium en Barakat als klinisch geneticus. Een unieke combinatie in Nederland.

Tinder
Het is die combinatie die ervoor zorgde dat ze in relatief korte tijd een diagnose én ziektemechanisme konden vinden voor een patiëntje met cerebellaire ataxie: een verstoord bewegingspatroon door een afwijking in de kleine hersenen. Doorlichting van het complete DNA wees uit dat er een afwijking zat in een gen dat niet eerder in verband was gebracht met cerebellaire ataxie. Het ging om het gen VPS41. ‘Gelukkig is er tegenwoordig een soort Tinder voor genetici. Daar zet je in welk gen je hebt gevonden en dan word je automatisch gelinkt aan internationale collega’s die met dezelfde vraag zitten’, vertelt Barakat. Op die manier verzamelde hij negen patiënten met dezelfde onverklaarde klachten en dezelfde genafwijking.

Toen kwamen de dubbelaanstellingen van Van Ham en Barakat uitstekend van pas. Onderzoekers Leslie Sanderson uit de groep van Van Ham schakelde het VPS41-gen uit in eitjes van zebravissen, die ook zo’n gen hebben. De embryonale ontwikkeling is zo snel, dat ze binnen een week een hele generatie mutante visjes hadden. ‘Doordat de vroege ontwikkeling in een petrischaaltje plaatsvindt en zebravisjes doorzichtig zijn, kunnen we met een microscoop in de hersenen kijken terwijl ze leven. Aangezien in zebravisjes dan al de meeste hersencelsoorten aanwezig zijn, maakt ze dat een goed model om hersenziekten te bestuderen.’

Prullenbakjes
Bij de visjes met de afwijking in het VPS41 gen zagen de onderzoekers dat de zogeheten lysosomen opstapelden in de immuuncellen en stamcellen in de hersenen. ‘Lysosomen zijn een soort prullenbakjes en recycle-centrales van de cel. Ook vertoonden de vissen bepaalde oogbewegingen die we ook terugzien bij patiënten’, legt Van Ham uit. In vervolgonderzoek gaat Sanderson uitzoeken wat er nu precies misgaat in welke hersencellen en hoe dit te behandelen zou kunnen zijn.

Stamcellen
Kristina Lanko uit de onderzoeksgroep van Barakat bouwde voort op de bevindingen door VPS41 uit te schakelen in embryonale stamcellen. Later voegde zij de patient-specifieke gemuteerde varianten van VPS41 weer toe. ‘Dat geeft ons de kans om nog verder in te zoomen op wat er gebeurt in de cellen tijdens de vroege embryonale ontwikkeling. Ook hier zagen we dat er iets mis gaat met de verwerking van lysosomen en het functioneren van de cellen. Het lijkt er dus echt op dat de afwijking in VPS41 de cerebellaire ataxie veroorzaakt’, aldus Barakat.

Toekomst van kind
De onderzoekers beschrijven hun resultaten in het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Brain . Een indrukwekkende wetenschappelijke prestatie, maar Barakat en Van Ham zien vooral voordelen voor de families waar het mee begon. Van Ham: ‘Onderschat niet hoe belangrijk het voor ouders is om de oorzaak van de ziekte te weten. We hebben niet meteen een nieuwe behandeling – al biedt de zebravis wel goede mogelijkheden om die te vinden – maar wel een diagnose. Dat geeft rust en iets meer zekerheid over de toekomst van een kind met deze ziekte en eventuele volgende kinderen.’

 

Aanvullende info ...

Raadpleeg de bron en/of aanbieder voor meer informatie over dit bericht. Nieuws kan veranderen, fouten of onjuistheden omvatten. Lees ook onze disclaimer en rapporteer a.u.b. berichten, reacties en/of beeld die ingaan tegen onze voorwaarden.

Klik op de onderstaande tags voor relevante berichten, indien aanwezig ...

Naam auteur en/of bewerkt door: Erasmus MC / Berit Sinterniklaas
Fotograaf of fotobureau: : INGImages
Bron bij dit artikel: : Erasmus MC
Wat is de URL bij deze bron?: https://amazingerasmusmc.nl/actueel/onderzoekers-doorgronden-nieuwe-aangeboren-hersenziekte/
Originele titel: Onderzoekers doorgronden nieuwe aangeboren hersenziekte
Doelgroep: Zorgprofessionals, Studenten
Datum: 2021-03-27

Relevante artikelen ...

Gepersonaliseerde dosis stollingsfactor werkt beter In de gerandomiseerde studie werd dosering op basis van lichaamsgewicht vergeleken met een zogeheten farmacokinetische dosering Om bloedingen te voor... Wetenschap & onderwijs Wed, 30 Jun 2021, 14:30:56
Onderzoek naar medicijn erfelijke frontotemporale dementie Patiënten met FTD hebben een afwijking in het progranuline-gen Het Erasmus MC gaat onderzoeken of het preventief toedienen van een nieuw medicijn, ee... Wetenschap & onderwijs Thu, 03 Jun 2021, 10:53:25
Veelbelovend alternatief voor dierproeven Dat blijkt uit promotieonderzoek waarin twee type testen met gekweekte stamcellen van muizen en mensen zijn gebruikt Stamcellen kunnen deels de sch... Wetenschap & onderwijs Tue, 11 May 2021, 06:01:51
Onderzoek naar huidkanker krijgt subsidie De studies gaan over twee soorten huidkanker: melanoom en plaveiselcelcarcinoom (PCC) Epidemioloog Loes Hollestein en dermatoloog Marlies Wakkee, wer... Wetenschap & onderwijs Fri, 07 May 2021, 09:09:21
Zelfmoordknop van met hiv geïnfecteerde cellen gevonden Dankzij effectieve behandeling is hiv-infectie geen dodelijke ziekte meer Wetenschappers van het Erasmus MC hebben een manier ontdekt om met hiv-geïn... Wetenschap & onderwijs Sun, 02 May 2021, 12:13:46
Lekkage is een signaal voor latere hersenschade Lekkende bloed-hersenbarrière voorspeller van latere hersenschade Lekkage in de bloed-hersenbarrière is een signaal dat er op termijn ook schade in... Wetenschap & onderwijs Fri, 26 Mar 2021, 05:51:26